Czym jest potencjał redox (ORP), od czego zależy, jak działa miernik ORP i dlaczego ujemny odczyt nie mówi, ile wodoru jest w wodzie? Wyjaśniamy podstawy, pokazujemy nasze doświadczenie z napojami i rozkładamy na czynniki pierwsze równanie Nernsta.
Potencjał redox (ORP, potencjał oksydacyjno-redukcyjny) to miara skłonności wody do oddawania lub przyjmowania elektronów, wyrażana w miliwoltach (mV). Dodatni ORP oznacza przewagę utleniaczy, ujemny – reduktorów, np. rozpuszczonego wodoru. Odczyt ORP zależy jednak w ok. 90% od pH wody, a tylko w ok. 10% od ilości wodoru, dlatego miernik ORP nie nadaje się do mierzenia stężenia wodoru w wodzie wodorowej.
W skrócie
- ORP dodatni – roztwór ma właściwości utleniające, np. napoje gazowane, woda z kranu.
- ORP ujemny – roztwór ma właściwości redukujące, np. woda wodorowa.
- Od czego zależy – od pH, temperatury i rodzaju substancji rozpuszczonych w wodzie.
- Miernik ORP – mierzy napięcie na elektrodzie, a nie ilość wodoru.
- Wodór – mierzy się go kroplami z błękitem metylenowym lub miernikiem H₂ w ppm.
Spis treści
- Czym jest ORP, inaczej zwane potencjałem redox?
- Dodatni potencjał redox
- Skąd pochodzi ujemny odczyt ORP?
- Wodór molekularny a potencjał redox
- Doświadczenie: ORP popularnych napojów
- Dlaczego woda wodorowa ma różne pH?
- Równanie Nernsta – jak przewidzieć ORP
- Czy „bardziej ujemny” ORP oznacza więcej wodoru?
- Najczęstsze pytania
- Źródła
Czym jest ORP, inaczej zwane potencjałem redox?
ORP, czyli potencjał oksydacyjno-redukcyjny (nazywany również potencjałem redox lub potencjałem oksydoredukcyjnym), to miara tendencji wody do działania jako środek redukujący (dawca elektronów) lub środek utleniający (akceptor elektronów). Dodatni ORP wskazuje na obecność utleniaczy, a ujemny – na obecność reduktorów. Wynik podaje się w miliwoltach (mV).
Pomiar wykonuje się miernikiem ORP, który ma sondę zanurzaną w badanej wodzie. Woda z jonizatorów, butelek wodorowych i innych urządzeń do wody wodorowej ma zwykle ujemny potencjał redox – od ok. -100 do -750 mV, w zależności od pH. Ujemny ORP to jedna z cech wody wzbogaconej rozpuszczonym wodorem cząsteczkowym.
Innymi słowy, wskaźnik ten określa zdolność wody do przyjmowania lub oddawania elektronów. Im wyższy potencjał redox, tym większa skłonność do utleniania, czyli „zabierania” elektronów innym substancjom. Im niższy, tym większa skłonność do oddawania elektronów i działania jako czynnik redukujący.
Należy pamiętać, że zmierzony potencjał wskazuje tylko na tendencję wody do działania jako reduktor lub utleniacz. Nie gwarantuje, że jakakolwiek reakcja utleniania lub redukcji rzeczywiście zajdzie, ani nie mówi nic o jej sile czy szybkości. Aby to ocenić, trzeba znać chemię konkretnej reakcji.

Dodatni potencjał redox
Woda, która odznacza się dodatnim potencjałem redox, jest cieczą o właściwościach utleniających. Im większy wskaźnik, tym bardziej utleniający roztwór. Silne utleniacze, np. chlor w wodzie basenowej, dają wysokie dodatnie odczyty ORP – dlatego w basenach ORP służy do kontroli dezynfekcji. Dodatni ORP wody pitnej nie oznacza jednak, że szkodzi ona zdrowiu – większość wód butelkowanych i wodociągowych ma dodatni ORP.
Skąd pochodzi ujemny odczyt ORP i co to oznacza?
Ujemny potencjał redox jest wskaźnikiem obecności środka redukującego – w przypadku wody wodorowej rozpuszczonego wodoru. Miernik ORP nie „mierzy” jednak rozpuszczonego wodoru. Mierzy wpływ na potencjał dwóch form wodoru w wodzie: cząsteczek wodoru (H₂) i jonów wodoru (H⁺). Razem tworzą one tzw. parę redoks.
Jon H⁺ decyduje o tym, jak kwaśna jest woda – to „H” w skrócie pH. Dlatego wynik pomiaru ORP mocno zależy od pH badanej wody. Czym jest skala pH i jakie pH ma woda z kranu, opisujemy w artykule o pH wody.
Obie formy wodoru wytwarzają na elektrodzie miernika niewielkie napięcie, zależne od ich stężeń. Miernik porównuje je z elektrodą odniesienia i wyświetla wynik. Chociaż to rozpuszczony H₂ odpowiada za ujemny odczyt ORP, wielkość odczytu nie odpowiada bezpośrednio ilości wodoru w wodzie i nie może służyć do jej pomiaru.
Ważne jest również, że ujemny ORP sam w sobie nie oznacza żadnych korzyści dla zdrowia. Wiele innych substancji – także szkodliwych – rozpuszczonych w wodzie może dawać ujemny odczyt. Liczy się to, jaki związek odpowiada za ujemny ORP. W przypadku wody wodorowej jest to wodór molekularny, który jest badany jako przeciwutleniacz.
Wodór molekularny a potencjał redox
Wodór molekularny, zwany też wodorem cząsteczkowym, jest przeciwutleniaczem, który w badaniach wybiórczo neutralizował najbardziej szkodliwe wolne rodniki.2 Przeciwutleniacze to związki, które chronią organizm, neutralizując wolne rodniki. Naturalne jest zatem, że woda nasycona wodorem ma niski, ujemny potencjał redox. O tym, jak wodór i witamina C różnią się jako przeciwutleniacze, piszemy w artykule wodór molekularny czy witamina C.
Doświadczenie: ORP popularnych napojów
Postanowiliśmy sprawdzić, jak potencjał redox wody wodorowej wypada na tle napojów, które zwykle pijemy. Przygotowaliśmy Coca-Colę, wodę mineralną ze sklepu, zieloną herbatę oraz wodę wodorową i zmierzyliśmy ich ORP miernikiem.
| Napój | ORP |
|---|---|
| Coca-Cola | +323 mV |
| Woda mineralna | +230 mV |
| Zielona herbata | -63 mV |
| Woda wodorowa | -200 mV |
Wyniki nie były dla nas zaskakujące: woda wodorowa miała najniższy potencjał redox. Pamiętaj jednak, że ORP nie mierzy „siły” antyoksydacyjnej napoju ani ilości wodoru – to tylko wskaźnik, że w wodzie są substancje redukujące. Całe doświadczenie możesz obejrzeć poniżej.
Dlaczego niektóre wody z rozpuszczonym H₂ mają zasadowe pH, a inne obojętne?
Jonizatory wody alkalicznej wytwarzają wodór bezpośrednio w wodzie pitnej – na ujemnej elektrodzie (katodzie) jony H⁺ przyjmują elektrony i zamieniają się w gaz:
2H⁺ + 2e⁻ → H₂
Ponieważ jony H⁺ odpowiadają za kwasowość wody, ich zużycie podnosi pH wody do zakresu zasadowego (powyżej 7), a rośnie poziom jonów wodorotlenkowych (OH⁻).
Butelki wodorowe i inhalatory z funkcją wody wodorowej działają inaczej. Wytwarzają wodór w komorze z membraną wymiany protonów (PEM), oddzielonej od wody pitnej, a następnie nasycają nim wodę. Dlatego pH takiej wody wodorowej pozostaje zbliżone do pH wody wyjściowej, a jej ORP jest mniej ujemny niż wody z jonizatora – mimo podobnej, a nawet większej ilości wodoru.
Równanie Nernsta – jak przewidzieć wartość potencjału redox
W chemii do przewidywania potencjału redukcji (ORP) używa się równania Nernsta. Dla pary redoks H₂/H⁺ w temperaturze 25°C można je zapisać w uproszczeniu tak:
E = E° − 0,059 · pH − 0,0296 · log(pH₂)
gdzie E to potencjał (w woltach), pH opisuje stężenie jonów H⁺, a pH₂ – ilość rozpuszczonego wodoru. Pełne równanie zawiera też temperaturę wody, stałą gazową, liczbę przenoszonych elektronów i stałą Faradaya. W uproszczeniu pomijamy też inne pary redoks, które w prawdziwej wodzie również wpływają na odczyt.
Z równania wynika, że ORP jest bardzo wrażliwy na zmiany pH, a stosunkowo niewrażliwy na zmiany ilości rozpuszczonego wodoru:1
- zmiana pH o 3 jednostki zmienia ORP o ok. 178 mV,
- zmiana stężenia wodoru w typowym zakresie od 0,5 do 2 mg/l zmienia ORP tylko o ok. 18 mV.
W tych zakresach pH odpowiada więc za ok. 90% odczytu ORP, a wodór – tylko za ok. 10%.

Czy „bardziej ujemny” ORP oznacza więcej rozpuszczonego wodoru?
Nie. Pomiar potencjału redox jest bardzo wrażliwy na zmiany pH wody, ale mało wrażliwy na zmiany ilości rozpuszczonego wodoru. Dlatego woda wodorowa o obojętnym pH, np. z butelki wodorowej, może mieć mniej ujemny ORP niż woda alkaliczna z jonizatora, nawet jeśli zawiera dwa razy więcej wodoru.
Chociaż ujemny ORP może wskazywać na obecność rozpuszczonego wodoru, pomiar ORP nie może służyć do określania jego ilości. Do tego służą krople z błękitem metylenowym albo mierniki stężenia H₂, które podają wynik w ppm (mg/l). Więcej piszemy o tym w artykule czy ujemne ORP to już woda wodorowa, a o wodzie o ujemnym ORP – w przewodniku po wodzie redox.
Jeżeli chcesz spróbować inhalacji wodorem, zapraszamy do naszych punktów partnerskich w Krakowie: KCTH Filia Krowodrza (ul. Miechowska 4a) i KCTH Filia Zabłocie (ul. Klimeckiego 8/75, klatka D), tel. 12 312 07 37 – kontakt z KCTH.
Najczęstsze pytania o potencjał redox
Co to jest potencjał redox?
To miara skłonności roztworu do oddawania lub przyjmowania elektronów, wyrażana w miliwoltach. Dodatni ORP oznacza właściwości utleniające, ujemny – redukujące.
Od czego zależy potencjał redoks?
Od rodzaju i stężenia substancji rozpuszczonych w wodzie, od pH i od temperatury. W wodzie wodorowej największy wpływ na odczyt ma pH.
Co to jest ORP wody?
To potencjał oksydacyjno-redukcyjny wody. Woda z kranu ma zwykle dodatni ORP, a woda wodorowa – ujemny.
Jak działa miernik ORP?
Sonda miernika mierzy napięcie na elektrodzie zanurzonej w wodzie i porównuje je z elektrodą odniesienia. Wynik pokazuje w miliwoltach.
Czy miernikiem ORP można zmierzyć ilość wodoru w wodzie?
Nie. Odczyt ORP zależy głównie od pH, a tylko w niewielkim stopniu od ilości wodoru. Stężenie wodoru mierzy się kroplami z błękitem metylenowym lub miernikiem H₂.
Źródła
- LeBaron T.W., Sharpe R. ORP should not be used to estimate or compare concentrations of aqueous H2: An in silico analysis and narrative synopsis
- Ohsawa I., Ishikawa M., Takahashi K. i in. Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals
- International Hydrogen Standards Association. Oxidation Reduction Potential (ORP)
Nie diagnozujemy, nie leczymy ani nie zapobiegamy żadnej chorobie. Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani leczenia. Urządzenia oferowane w sklepie nie są wyrobami medycznymi. W razie wątpliwości zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem. Pytania o urządzenia: kontakt@inhalatorywodoru.pl, tel. 533-101-668 (pn–pt 9:00–17:00).

