Medyczne i naukowe podstawy do stosowania inhalacji wodorowych.

Jak czytać badania nad wodorem

Zainteresowanie wodorem w medycynie zaczęło się w 2007 roku od pracy w czasopiśmie „Nature Medicine”. Opisano w niej, że wodór wybiórczo neutralizuje najbardziej agresywne wolne rodniki. Od tego czasu powstały setki prac, a przegląd z 2015 roku zebrał ponad 300 publikacji oryginalnych. Mechanizmy działania omawiamy w artykule jak wodór działa w organizmie.

Nie każde badanie waży tyle samo. Czytając o wodorze, warto rozróżniać trzy poziomy dowodów:

Mapa badań u ludzi

Poniżej zebraliśmy najważniejsze badania kliniczne w poszczególnych obszarach. Szczegóły każdego z nich opisujemy w dalszej części tekstu.

Udar, zatrzymanie krążenia i zawał serca

To obszar, w którym wodór zbadano najlepiej, bo uszkodzenie tkanek po niedokrwieniu jest silnie związane ze stresem oksydacyjnym.

• Udar niedokrwienny. W badaniu z 2017 roku 50 pacjentów z łagodnym i umiarkowanym udarem losowo podzielono na dwie grupy. Jedna wdychała 3% wodór przez godzinę dwa razy dziennie, druga otrzymywała standardowe leki dożylne. W grupie wodorowej szybciej poprawiały się wyniki w skali udarowej NIHSS, ocena sprawności (indeks Barthel) i obraz w rezonansie magnetycznym. Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.
• Opieka po zatrzymaniu krążenia. Badanie HYBRID II prowadzono w 15 japońskich szpitalach u pacjentów w śpiączce po pozaszpitalnym zatrzymaniu krążenia. Przez 18 godzin podawano im tlen z 2% wodoru albo sam tlen. Dobry stan neurologiczny po 90 dniach osiągnęło 56% pacjentów z grupy wodorowej i 39% z grupy kontrolnej, ale ta różnica nie była istotna statystycznie. Przeżycie po 90 dniach wyniosło 85% wobec 61%. Badanie przerwano przedwcześnie z powodu pandemii, więc objęło tylko 73 osoby. Historię tego badania i decyzji japońskiego ministerstwa opisujemy w artykule co naprawdę zatwierdziła Japonia.
• Zawał serca. W pierwszym badaniu u ludzi 20 pacjentów po zawale wdychało podczas zabiegu udrożnienia tętnicy 1,3% wodoru z tlenem albo sam tlen. Metoda okazała się bezpieczna. Główny wskaźnik po 7 dniach nie różnił się między grupami, choć po 6 miesiącach część parametrów pracy serca poprawiła się bardziej w grupie wodorowej.

Wszystkie te badania dotyczą leczenia szpitalnego, w którym wodór był dodatkiem do standardowej opieki. Nie przekładają się na domowe inhalacje jako metodę leczenia udaru czy zawału.

Płuca: POChP i COVID-19

W chorobach płuc badano głównie mieszaninę wodoru z tlenem, podawaną przez kaniulę nosową.

• Zaostrzenie POChP. W badaniu z 2021 roku w 10 chińskich ośrodkach 108 pacjentów otrzymywało mieszaninę wodoru z tlenem albo sam tlen. Po 7 dniach duszność, kaszel i odkrztuszanie zmniejszyły się wyraźniej w grupie wodorowej. Nie było za to różnic w spirometrii ani w gazometrii krwi.
• COVID-19. W 2020 roku w badaniu otwartym, bez placebo, pacjenci wdychający mieszaninę wodoru z tlenem szybciej odczuwali ustępowanie duszności. Więcej w tekście o terapii wodorem a COVID-19.

Wcześniejsze doniesienia o POChP pochodziły z badań na zwierzętach i z artykułów stawiających hipotezę, a nie z badań klinicznych. O astmie i POChP piszemy w artykule inhalacje wodorem w chorobach płuc, a o tym, kto powinien uważać z inhalacjami, w tekście przeciwwskazania i skutki uboczne inhalacji wodorem.

Metabolizm: cukrzyca, cholesterol, wątroba

W tym obszarze badano głównie picie wody wodorowej przez kilka tygodni lub miesięcy.

• Zespół metaboliczny. W badaniu z 2020 roku 60 osób przez 24 tygodnie piło wodę o wysokim stężeniu wodoru albo wodę placebo. W grupie wodorowej spadły poziomy cholesterolu, glukozy i hemoglobiny glikowanej (HbA1c), a poprawiły się markery stanu zapalnego.
• Cukrzyca typu 2. W badaniu z 2008 roku 36 osób z cukrzycą typu 2 lub nietolerancją glukozy piło 900 ml wody wodorowej dziennie przez 8 tygodni. Spadły wskaźniki zmodyfikowanego i małego gęstego cholesterolu LDL oraz marker stresu oksydacyjnego w moczu. U 4 z 6 osób z nietolerancją glukozy wynik testu obciążenia glukozą wrócił do normy.
• Stłuszczenie wątroby. W małym badaniu 12 osób z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby przez 4 tygodnie piło litr wody wodorowej dziennie. Zawartość tłuszczu w wątrobie spadła o ok. 3% — to wynik wstępny, który autorzy uznali za podstawę do dalszych badań.

Te wyniki są obiecujące, ale dotyczą markerów laboratoryjnych, a nie twardych punktów końcowych, takich jak liczba zawałów czy powikłań cukrzycy.

Mózg i nerwy: Parkinson i nastrój

• Choroba Parkinsona. To dobry przykład, dlaczego pojedyncze badanie nie wystarcza. W pilotażu z 2013 roku 17 pacjentów przez 48 tygodni piło litr wody wodorowej albo wodę placebo — w grupie wodorowej wynik w skali UPDRS się poprawił, w grupie placebo pogorszył. W większym badaniu z 2018 roku, z udziałem 178 pacjentów i trwającym 72 tygodnie, różnicy między grupami już nie stwierdzono.
• Nastrój i stres. W badaniu z 2017 roku 26 zdrowych dorosłych przez 4 tygodnie piło 600 ml wody wodorowej lub placebo dziennie. Po wodzie wodorowej niższe były wyniki kwestionariusza napięcia psychicznego oraz aktywność współczulnego układu nerwowego w spoczynku.

Wysiłek fizyczny i regeneracja

Badania sportowe są zwykle małe, ale dobrze kontrolowane, bo łatwo w nich zastosować placebo:

• 10 piłkarzy pijących przez tydzień wodę wodorową miało niższy poziom mleczanu podczas intensywnego wysiłku i mniejszy spadek siły mięśni w pierwszej fazie testu.
• 52 aktywnych mężczyzn pijących 2 litry wody wodorowej dziennie przez 14 dni miało nieco bardziej zasadowe pH krwi — o 0,04 na czczo. To stąd pochodzi hasło o „alkalizacji krwi”, choć zmiana jest niewielka.
• 8 mężczyzn po trzech dniach ciężkiego wysiłku miało lepiej zachowaną zdolność antyoksydacyjną krwi, choć ich wyniki sportowe się nie różniły.

Więcej w tekstach o wodorze w regeneracji sportowców i o chronicznym zmęczeniu.

Onkologia, przeszczepy i choroby zapalne

• Radioterapia. 49 pacjentów naświetlanych z powodu guzów wątroby piło przez 6 tygodni wodę wodorową albo placebo. W grupie wodorowej jakość życia w trakcie radioterapii była lepsza, a skuteczność naświetlań się nie zmieniła.
• Przewlekła choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi. W badaniu fazy 2 z 2020 roku 24 pacjentów po przeszczepie szpiku, u których nie działały sterydy, piło wodę wodorową. Odpowiedź na leczenie uzyskano u 75% z nich. Badanie nie miało grupy kontrolnej. Podawane czasem porównanie przeżycia 86,6% wobec 0% dotyczy pacjentów, którzy odpowiedzieli na leczenie, i tych, którzy nie odpowiedzieli — a nie wodoru wobec placebo.
• Reumatoidalne zapalenie stawów. W otwartym badaniu pilotażowym 20 pacjentów piło wodę o wysokim stężeniu wodoru. Aktywność choroby w skali DAS28 spadła z 3,83 do 3,02.

Stan wiedzy o wodorze w onkologii opisujemy w artykule wodór molekularny a nowotwory.

Co pokazano tylko na zwierzętach

Wiele zastosowań wodoru, o których można przeczytać w internecie, opiera się wyłącznie na badaniach na zwierzętach lub komórkach. To ważne wyniki, ale nie wiadomo jeszcze, czy przełożą się na ludzi:

• ochrona siatkówki w cukrzycy (szczury, wstrzykiwana sól fizjologiczna z wodorem) — więcej o oczach w tekście o wodorze dla zdrowia oczu;
• zaburzenia erekcji jako powikłanie cukrzycy (szczury);
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego (szczury);
• uszkodzenie nerek przez cisplatynę, lek przeciwnowotworowy — bez osłabienia jego działania na guz (myszy);
• otyłość i cukrzyca (myszy);
• reakcje alergiczne komórek tucznych (myszy i komórki);
• uszkodzenie płuc przez respirator (myszy);
• stłuszczenie wątroby przy inhalacji wodoru (szczury);
• zapalenie wątroby wywołane przez pasożyty (myszy, wodór pod wysokim ciśnieniem).

Czego badania jeszcze nie mówią

Uczciwy obraz wymaga kilku zastrzeżeń:

• Próby są małe — nawet najlepsze badania obejmują od kilkudziesięciu do niespełna dwustu osób.
• Wyniki dotyczą często markerów, np. cholesterolu czy stresu oksydacyjnego, a nie tego, czy pacjenci żyją dłużej lub rzadziej chorują.
• Duża część badań pochodzi z Japonii i Chin, a część finansowały firmy z branży gazowej lub wodorowej.
• Dawki i sposoby podania są różne — od 600 ml wody dziennie po wielogodzinną inhalację w szpitalu. Trudno je porównywać.

Dlatego wodór traktuje się jako obiecujący kierunek badań i uzupełnienie leczenia, a nie jego zamiennik. W praktyce oznacza to, że osoby z chorobami przewlekłymi powinny omówić inhalacje z lekarzem — sytuacje, w których to szczególnie ważne, zebraliśmy w artykule przeciwwskazania i skutki uboczne. Jak wygląda terapia wodorowa na co dzień, opisujemy w artykule terapia wodorowa — na czym polega, a najpopularniejsze mity rozbieramy w tekście wodoroterapia — kit czy hit.

Jeśli chcesz sprawdzić inhalację na sobie, możesz wypożyczyć inhalator albo umówić sesję w jednym z punktów partnerskich:

• Kraków:KCTH, Filia Krowodrza, ul. Miechowska 4a
• Kraków:KCTH, Filia Zabłocie, ul. Klimeckiego 8/75 (klatka D)
• KCTH — rezerwacja w obu filiach: telefon 12 312 07 37, e-mail biuro@kcth.pl
• Częstochowa:OMEGA-3, ul. PCK 2b lok. 8, telefon: +48 607 874 746

Najczęstsze pytania

Źródła

Badania u ludzi

1. Ono H. i in. Hydrogen Gas Inhalation Treatment in Acute Cerebral Infarction: A Randomized Controlled Clinical Study on Safety and NeuroprotectionJ Stroke Cerebrovasc Dis, 2017;26(11):2587–2594 — PubMed 28669654
2. Tamura T. i in. Efficacy of inhaled hydrogen on neurological outcome following brain ischaemia during post-cardiac arrest care (HYBRID II)eClinicalMedicine, 2023;58:101907 — PubMed 36969346
3. Katsumata Y. i in. The Effects of Hydrogen Gas Inhalation on Adverse Left Ventricular Remodeling After Percutaneous Coronary Intervention for ST-Elevated Myocardial InfarctionCirc J, 2017;81(7):940–947 — PubMed 28321000
4. Zheng Z.G. i in. Hydrogen/oxygen therapy for the treatment of an acute exacerbation of chronic obstructive pulmonary diseaseRespir Res, 2021;22(1):149 — PubMed 33985501
5. Guan W.J. i in. Hydrogen/oxygen mixed gas inhalation improves disease severity and dyspnea in patients with Coronavirus disease 2019J Thorac Dis, 2020;12(6):3448–3452 — PubMed 32642277
6. LeBaron T.W. i in. The Effects of 24-Week, High-Concentration Hydrogen-Rich Water on Body Composition, Blood Lipid Profiles and Inflammation Biomarkers in Men and Women with Metabolic SyndromeDiabetes Metab Syndr Obes, 2020;13:889–896 — PubMed 32273740
7. Kajiyama S. i in. Supplementation of hydrogen-rich water improves lipid and glucose metabolism in patients with type 2 diabetes or impaired glucose toleranceNutr Res, 2008;28(3):137–143 — PubMed 19083400
8. Korovljev D. i in. Hydrogen-rich water reduces liver fat accumulation and improves liver enzyme profiles in patients with non-alcoholic fatty liver diseaseClin Res Hepatol Gastroenterol, 2019;43(6):688–693 — PubMed 30982748
9. Yoritaka A. i in. Pilot study of H₂ therapy in Parkinson’s disease: a randomized double-blind placebo-controlled trialMov Disord, 2013;28(6):836–839 — PubMed 23400965
10. Yoritaka A. i in. Randomized, double-blind, multicenter trial of hydrogen water for Parkinson’s diseaseMov Disord, 2018;33(9):1505–1507 — PubMed 30207619
11. Mizuno K. i in. Hydrogen-rich water for improvements of mood, anxiety, and autonomic nerve function in daily lifeMed Gas Res, 2017;7(4):247–255 — PubMed 29497485
12. Aoki K. i in. Pilot study: Effects of drinking hydrogen-rich water on muscle fatigue caused by acute exercise in elite athletesMed Gas Res, 2012;2:12 — PubMed 22520831
13. Ostojic S.M., Stojanovic M.D. Hydrogen-rich water affected blood alkalinity in physically active menRes Sports Med, 2014;22(1):49–60 — PubMed 24392771
14. Dobashi S. i in. Hydrogen-rich water suppresses the reduction in blood total antioxidant capacity induced by 3 consecutive days of severe exercise in physically active malesMed Gas Res, 2020;10(1):21–26 — PubMed 32189665
15. Kang K.M. i in. Effects of drinking hydrogen-rich water on the quality of life of patients treated with radiotherapy for liver tumorsMed Gas Res, 2011;1(1):11 — PubMed 22146004
16. Qian L. i in. Hydrogen in Patients With Corticosteroid-Refractory/Dependent Chronic Graft-Versus-Host-Disease: A Single-Arm, Multicenter, Open-Label, Phase 2 TrialFront Immunol, 2020;11:598359 — PubMed 33324415
17. Ishibashi T. i in. Consumption of water containing a high concentration of molecular hydrogen reduces oxidative stress and disease activity in patients with rheumatoid arthritisMed Gas Res, 2012;2(1):27 — PubMed 23031079

Przeglądy i praca źródłowa

1. Ohsawa I. i in. Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicalsNature Medicine, 2007;13(6):688–694 — PubMed 17486089
2. Ichihara M. i in. Beneficial biological effects and the underlying mechanisms of molecular hydrogen — comprehensive review of 321 original articlesMedical Gas Research, 2015;5:12 — pełny tekst: PMC4610055
3. Johnsen H.M., Hiorth M., Klaveness J. Molecular Hydrogen Therapy — A Review on Clinical Studies and OutcomesMolecules, 2023;28(23):7785 — PubMed 38067515

Badania na zwierzętach

1. Xiao X. i in. Protective effects of hydrogen saline on diabetic retinopathy in a streptozotocin-induced diabetic rat modelJ Ocul Pharmacol Ther, 2012 — PubMed 21790325
2. Fan M. i in. Protective effects of hydrogen-rich saline against erectile dysfunction in a streptozotocin induced diabetic rat modelJ Urol, 2013 — PubMed 23220246
3. He J. i in. Protective effects of hydrogen-rich saline on ulcerative colitis rat modelJ Surg Res, 2013 — PubMed 23773716
4. Nakashima-Kamimura N. i in. Molecular hydrogen alleviates nephrotoxicity induced by an anti-cancer drug cisplatin without compromising anti-tumor activity in miceCancer Chemother Pharmacol, 2009 — PubMed 19148645
5. Kamimura N. i in. Molecular hydrogen improves obesity and diabetes by inducing hepatic FGF21 and stimulating energy metabolism in db/db miceObesity, 2011 — PubMed 21293445
6. Itoh T. i in. Molecular hydrogen suppresses FcepsilonRI-mediated signal transduction and prevents degranulation of mast cellsBiochem Biophys Res Commun, 2009 — PubMed 19766097
7. Huang C.S. i in. Hydrogen inhalation ameliorates ventilator-induced lung injuryCrit Care, 2010 — PubMed 21184683
8. Liu B. i in. Hydrogen inhalation alleviates nonalcoholic fatty liver disease in metabolic syndrome ratsMol Med Rep, 2020 — PubMed 32945408
9. Gharib B. i in. Anti-inflammatory properties of molecular hydrogen: investigation on parasite-induced liver inflammationC R Acad Sci III, 2001 — PubMed 11510417