Jedno badanie na myszach z 2004 roku krąży po internecie jako dowód. Rozbieramy je na części — i pokazujemy, czego naprawdę dotyczy.
Nie. Woda wodorowa nie leczy nowotworów i nie zapobiega im — nie istnieje badanie z udziałem ludzi, które by to wykazało. Praca, na którą powołuje się większość materiałów w sieci, dotyczyła myszy, innej substancji niż woda wodorowa i ukazała się w materiałach konferencyjnych, a jej własne liczby przeczą wnioskowi, który z niej wyciągnięto. Realny nurt badań nad wodorem w onkologii dotyczy czegoś zupełnie innego: łagodzenia skutków ubocznych chemio- i radioterapii.
W skrócie
- Badanie z 2004 roku dotyczyło alkalicznej wody redukowanej (ARW) wytwarzanej przez rozpuszczenie mieszanki minerałów — nie wody wodorowej z generatora.
- Autorzy sami napisali, że nie mogą wykluczyć, iż za efekt odpowiada zawarty w wodzie magnez.
- Liczby dotyczące przerzutów są w oryginale odwrócone — grupa pijąca ARW miała 257 kolonii, kontrolna 145, a tekst mówi o 44% zahamowania. To sprzeczność w samej publikacji.
- B16 to mysia linia komórkowa, nie „jeden z najczęstszych nowotworów u ludzi" — to zdanie z oryginału jest po prostu nieprawdziwe.
- Badania z udziałem ludzi sprawdzają jakość życia i tolerancję leczenia, a nie wyleczenie. I tych badań też jest mało.
Spis treści
Co właściwie pokazało to badanie
Praca nosi tytuł Anticancer Effect of Alkaline Reduced Water. Zespół z Yonsei University w Korei opublikował ją we wrześniu 2004 roku w materiałach sympozjum Journal of the International Society of Life Information Science.
Myszom szczepu C57BL/6 wszczepiono komórki czerniaka B16, a część zwierząt poiła wodę ARW zamiast kranówki. Zmierzono trzy rzeczy: wielkość guza, czas przeżycia i liczbę przerzutów w płucach.
Warto to powiedzieć wprost: badanie nie jest oszustwem i nie zostało wymyślone. Zostało zrobione, opisane i jest dostępne. Problem polega na czymś innym — na tym, co się z niego wyciąga.
| Co mierzono | Grupa ARW | Grupa kontrolna | Komentarz autorów |
|---|---|---|---|
| Objętość guza (10. dzień) | 0,27 cm³ | 0,48 cm³ | — |
| Objętość guza (19. dzień) | 3,32 cm³ | 6,02 cm³ | „54% zahamowania" |
| Średni czas przeżycia | 44 dni | 36 dni | wydłużenie o 8 dni |
| Kolonie przerzutowe w płucach | 257 | 145 | „44% zahamowania" — liczby przeczą wnioskowi |
| ROS w śledzionie | wyraźnie wyższe | niższe | zinterpretowane jako „pobudzenie odporności" |
Alkaliczna woda redukowana to nie woda wodorowa
To najważniejsza rzecz w całej sprawie i zwykle ginie w tłumaczeniu. Badanie nie dotyczyło wody wodorowej w dzisiejszym rozumieniu.
Autorzy opisują dokładnie, co podawali: mieszankę minerałów wsypywaną do butelki z wodą. Po rozpuszczeniu woda miała pH 10,5 i potencjał redoks −200 mV. We wstępie piszą wprost, że opracowali tę mieszankę jako tańszą i łatwiejszą w transporcie alternatywę dla urządzeń do elektrolizy.
Sami autorzy dopisali w dyskusji zdanie, które w polskich streszczeniach zwykle znika: „nie możemy wykluczyć, że to magnez zawarty w ARW przyczynił się do efektu przeciwnowotworowego". Innymi słowy — badacze nie wiedzieli, która składowa odpowiada za obserwację. Mogło to być pH, mogły być minerały, mógł być magnez.
Cztery pytania do każdego takiego badania
Ten sam zestaw pytań działa na każdą pracę, którą ktoś podsuwa jako dowód — nie tylko na tę.
| Pytanie | Dlaczego ma znaczenie | Odpowiedź w tym przypadku |
|---|---|---|
| Człowiek czy zwierzę? | Zdecydowana większość substancji działających u myszy nie działa u ludzi. To najczęstszy punkt, w którym obietnica się załamuje. | Mysz. Żadnego uczestnika-człowieka. |
| Jaki model nowotworu? | Wszczepiona linia komórkowa rośnie inaczej niż nowotwór, który powstał w organizmie samoistnie. | Wszczepiony czerniak B16 — linia mysia, wyselekcjonowana pod kątem wysokiej przerzutowości. |
| Gdzie opublikowane? | Recenzja naukowa i renoma czasopisma nie gwarantują prawdy, ale odsiewają część błędów. | Materiały sympozjum towarzystwa zajmującego się „life information science" — nie czasopismo onkologiczne. |
| Czy liczby się zgadzają? | Najprostszy test. Wystarczy sprawdzić, czy podane wartości dają deklarowany wynik. | Nie. Patrz sekcja niżej. |
Gdy liczby przeczą wnioskowi
Fragment oryginału, dotyczący przerzutów do płuc, brzmi tak:
Wystarczy odjąć. 257 to więcej niż 145 — więc grupa pijąca ARW miała przerzutów więcej, a nie mniej. Żeby otrzymać deklarowane 44% zahamowania, liczby musiałyby być odwrotne: 145 w grupie ARW i 257 w kontrolnej (145 ÷ 257 = 0,56, czyli 44% mniej).
Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie to zwykła zamiana wartości miejscami przy składzie tekstu. Rzecz w tym, że nikt tego nie poprawił — ani recenzent, ani redakcja, ani żaden z dziesiątek polskich i zagranicznych tekstów, które to badanie streszczają. Sprzeczność przeszła przez wszystkie kolejne kopie nienaruszona.
Drugie zdanie, które warto sprawdzić: w dyskusji oryginału pada stwierdzenie, że „B16 melanoma to jeden z najczęstszych nowotworów u ludzi". B16 to mysia linia komórkowa, wyprowadzona z czerniaka myszy C57BL/6 — u człowieka nie występuje. Sam czerniak stanowi zaś kilka procent zachorowań na nowotwory złośliwe; najczęstsze są rak płuca, piersi, jelita grubego i gruczołu krokowego.
Co badania z udziałem ludzi naprawdę sprawdzają
Nurt badań nad wodorem w onkologii istnieje — tylko dotyczy czegoś innego, niż sugeruje hasło „właściwości przeciwnowotworowe". Punktem końcowym nie jest wyleczenie ani zmniejszenie guza, tylko tolerancja leczenia i jakość życia.
To jest realna i sensowna hipoteza: jeżeli część toksyczności chemio- i radioterapii wynika ze stresu oksydacyjnego, substancja ograniczająca ten stres może poprawić samopoczucie pacjenta. To nie to samo co leczenie nowotworu.
Ograniczenia pozostają poważne: badań jest kilka, grupy są małe, metodyka niejednorodna, a część prac nie ma grupy kontrolnej. Żadna agencja rejestracyjna nie dopuściła wodoru do stosowania w onkologii w jakimkolwiek wskazaniu.
Istnieje też pytanie odwrotne, którego nie wolno pomijać: skoro część terapii przeciwnowotworowych działa przez stres oksydacyjny, czy antyoksydant podany równolegle nie osłabi ich skuteczności? Dane na ten temat są niejednoznaczne. To kolejny powód, dla którego decyzja należy do onkologa prowadzącego, nie do sprzedawcy urządzenia.
Czego nie wolno obiecywać — i dlaczego
Poza uczciwością wobec czytelnika jest tu jeszcze wymiar formalny. W Polsce i całej Unii Europejskiej nie wolno przypisywać żywności ani urządzeniom konsumenckim właściwości zapobiegania chorobom lub ich leczenia. Reguluje to rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 w sprawie oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych oraz ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia; osobne przepisy dotyczą reklamy wyrobów medycznych.
Dotyczy to nie tylko zdania „leczy raka", ale każdej formy, która taką sugestię niesie — również sformułowania „właściwości przeciwnowotworowe" umieszczonego obok przycisku zakupu.
Powyższe jest opisem ogólnych zasad, nie opinią prawną. Treści marketingowe dotyczące zdrowia warto skonsultować z prawnikiem specjalizującym się w prawie żywnościowym i reklamie wyrobów medycznych.
Najczęstsze pytania
Czy woda wodorowa leczy raka?
Nie. Nie istnieje badanie z udziałem ludzi, które by to wykazało, i żadna agencja rejestracyjna nie dopuściła wodoru do stosowania w onkologii. Badania kliniczne, które prowadzono, dotyczyły jakości życia i tolerancji leczenia, a nie wyleczenia.
Czy woda wodorowa zapobiega nowotworom?
Nie ma na to dowodów u ludzi. Profilaktyka nowotworowa o potwierdzonej skuteczności to niepalenie, ograniczenie alkoholu, prawidłowa masa ciała, aktywność fizyczna, szczepienia przeciw HPV i HBV oraz udział w badaniach przesiewowych.
Czym różni się woda alkaliczna od wodorowej?
Woda alkaliczna ma podwyższone pH i często ujemny potencjał redoks, uzyskane przez jonizację lub dodatek minerałów. Woda wodorowa to woda z rozpuszczonym gazowym H₂ przy neutralnym pH. Ujemne ORP nie jest miarą zawartości wodoru — to dwa różne parametry.
Czy można pić wodę wodorową w trakcie chemioterapii?
To decyzja onkologa prowadzącego, nie sprzedawcy urządzenia. Istnieje otwarte pytanie, czy antyoksydant podany równolegle nie osłabia terapii działających przez stres oksydacyjny. Bez konsultacji nie należy nic dodawać ani odstawiać.
Dlaczego to badanie jest wszędzie cytowane, skoro ma takie wady?
Bo kolejne opracowania nie sięgają do oryginału, tylko przepisują streszczenie poprzedniego. W efekcie zarówno pomylone liczby, jak i zdanie o „najczęstszym nowotworze u ludzi" powielają się od dwudziestu lat bez korekty.
Czy to znaczy, że wodór molekularny nie ma żadnego działania?
Nie — to dwie różne sprawy. Opisano dla niego mechanizmy działania i prowadzi się badania w wielu obszarach. Rzecz w tym, że „ma opisany mechanizm" to nie to samo co „leczy chorobę", a onkologia jest obszarem, w którym ta różnica waży najwięcej.
Źródła
- Lee K.-J., Park S.-K., Kim J.-W. i in. Anticancer effect of alkaline reduced water
- Kang K.-M. i in. Effects of drinking hydrogen-rich water on the quality of life of patients treated with radiotherapy for liver tumors
- Chen J.-B., Xu X.-F. i in. Hydrogen therapy can be used to control tumor progression and alleviate the adverse events of medications in patients with advanced non-small cell lung cancer
- Ohsawa I. i in. Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals
- Nakao A. i in. Effectiveness of hydrogen rich water on antioxidant status of subjects with potential metabolic syndrome
- Ichihara M. i in. Beneficial biological effects and the underlying mechanisms of molecular hydrogen — comprehensive review of 321 original articles
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Woda wodorowa ani inhalacja wodoru nie są metodą leczenia ani profilaktyki chorób nowotworowych i nie zastępują diagnostyki ani terapii onkologicznej. Jeżeli masz rozpoznanie onkologiczne lub podejrzewasz chorobę — zgłoś się do lekarza. Żadnego elementu leczenia nie zmieniaj samodzielnie.